درباره ایلان ماسک

ایلان ماسک، کارآفرین پرحاشیه‌ سال ۲۰۲۱ زمانی که به ثروتمندترین مرد جهان تبدیل شد، مجله‌ ی تایم او را به‌عنوان شخصیت تأثیرگذار سال انتخاب کرد و در وصف او نوشت:

این چهره‌ ی مردی است که آرزو دارد زمین را نجات دهد و سیاره‌ ی دیگری را برای زیست ما به ارمغان بیاورد. میتوانید او را او دلقک، نابغه، افراطی، خیال‌ پرداز، صنعتگر، شومن و غیرمبادی‌ آداب بدانید. او واقعاً ترکیبی دیوانه‌ وار از توماس ادیسون، پی‌تی بارنوم، اندرو کارنگی و دکتر منهتن واچمن است، مردی متفکر و خداگونه که ماشین‌ های برقی تولید میکند و به سمت مریخ میرود.

درست در زمانی که مجله‌ ی تایم در حال آماده‌ کردن این بیانیه‌ ی مهیج و نیمه‌ حماسی بود، دو زن در بیمارستانی در شهر آستین، درحال انتقال ژن‌ های این انسان «خود خداپندار» به فرزندان خود بودند. ماسک همیشه میگفت کاهش نرخ زاد ولد را تهدیدی برای تمدن بشر میداند و به سهم خود تمام تلاشش را برای رفع این تهدید میکند.

ایلان ماسک درحال‌ حاضر در رأس شش شرکت قرار دارد: تسلا، اسپیس ایکس، شرکت بورینگ، نورالینک، ایکس (توییتر سابق) و X.AI. او همیشه در مواجهه با چالش‌ ها و شرایط تأمل‌ برانگیز، جمله‌ ای را تکرار میکند: «من نمیتوانم بنشینم و دست روی دست بگذارم و هیچ‌کاری انجام ندهم.»

۹ سال پیش استیون کولبر مجری برنامه‌ ی The Late Show از ماسک پرسید: «آیا صادقانه برای نجات دنیا تلاش میکنی؟» ماسک پاسخ داد: «خب، من سعی میکنم کارهای خوبی انجام دهم، ولی نجات دنیا؟ نمیدانم.» کولبر گفت: «اما تو سعی میکنی کارهای خوبی انجام دهی و البته میلیاردر هم هستی.» ماسک با تکان‌ دادن سر گفت: «بله.» مجری ادامه داد: «به‌ نظر میرسد باید بین یک ابرقهرمان یا ابرشرور، یکی را انتخاب کنی.» ماسک مکثی کرد و صورتش کاملاً سرد و بی‌حالت شد. حالا برخی معتقدند پس از این سال‌ ها، وجه کاراکتر ابرشرور لکس لوتر بر چهره‌ ی ابرقهرمان تونی استارک ماسک غالب شده است.

دوران کودکی و نوجوانی

ایلان ماسک ۲۸ ژوئن سال ۱۹۷۱ در پرتوریا، آفریقای جنوبی در خانواده‌ ای ثروتمند متولد شد. کودکی او مصادف بود با جنگ‌ هایی که پیرامون آپارتاید درمیگرفت. یک شب مهاجمین مسلح به خانه‌ ی آن‌ ها حمله کردند و پدرش با اسلحه همه‌ ی آنها را کشت و سهم ایلان از این ماجرا، تماشای گلوله‌ هایی بود که به اطراف اصابت میکرد.

ماسک هرگز رابطه‌ ی خوبی با پدرش نداشت و مادرش نیز از سال‌ ها قبل تصمیم گرفته بود از شوهر خود جدا شود، ولی قوانین آفریقای جنوبی هنوز طلاق را به رسمیت نمیشناخت. مادر که اصالتاً یک متخصص تغذیه و مدل کانادایی بود، سال ۱۹۷۹ به‌ محض تصویب قانون جدایی، تصمیم خود را عملی کرد و بچه‌ ها کنار پدر به زندگی خود ادامه دادند.

ایلان دوره‌ی دبستان خود را در یک مدرسه‌ ی خصوصی معتبر گذراند، ولی بدان معنی نیست که اوقات خوشی در این مدرسه داشت.

در دوران مدرسه قلدری‌ کردن برای بچه‌ ها یک فضیلت محسوب میشد. ایلان که پسری با جثه‌ی کوچک و کمی بی‌دست‌ و پا بود، در محیط درس خود را بی‌ حوصله نشان میداد و تمایلی مخفی و شیطنت‌ بار به احمق خطاب‌ کردن سایر بچه‌ ها داشت؛ به‌ همین‌ دلیل غالباً از هم‌ کلاسی‌ های خود کتک میخورد.

مهاجرت به کانادا و آمریکا

ماسک دبیرستان خود را در آفریقای جنوبی به پایان برد و درست قبل از تولد ۱۸ سالگی‌ اش، برای اینکه مجبور نشود به سربازی برود، به کمک مادرش شهروندی کانادا را گرفت و به همراه خواهرش توسکا و برادرش کیمبل به این کشور سفر کرد.

یک سال بعد ایلان در مقطع کارشناسی دانشگاه کوئینز کینگستون در انتاریو پذیرش گرفت، ولی پس از دو سال این دانشگاه را رها کرد و راهی دانشگاه پنسیلوانیای آمریکا شد. در ۲۴ سالگی او در دو رشته‌ ی فیزیک و اقتصاد مدرک کارشناسی گرفت.

اولین تجارب کارآفرینی: از Zip2 تا PayPal

سال ۱۹۹۵ ماسک به کالیفرنیا نقل‌ مکان کرد تا دوره‌ ی دکترای خود را در رشته‌ های فیزیک کاربردی و علوم مواد در دانشگاه استنفورد آغاز کند، ولی فقط بعد از ۲ روز از این تصمیم پشیمان شد و پذیرش خود را به‌ تعویق انداخت. او میخواست شانس خود را در دوران رونق و شکوفایی «دات کام» امتحان کند. ماسک دیگر هرگز برای ادامه‌ ی تحصیلات به استنفورد بازنگشت.

در همین سال ایلان و برادرش کیمبل با سرمایه‌ ی ۲۸ هزار دلاری‌ ای که از پدرشان گرفته بودند، استارتاپ Zip2 را راه‌ اندازی کردند که برنامه‌ ی سفر شهری را در اختیار روزنامه‌ های چاپی مانند نیویورک‌ تایمز و شیکاگو تریبون قرار میداد.

اولین تجربه‌ ی کارآفرینی ایلان ماسک با همراهی برادرش کیمبل و سرمایه‌ی ۲۸ هزار دلاری پدرشان امکان‌ پذیر شد

ماسک در این دوران در دفتر شرکت میخوابید و در یکی از مراکز محلی خدمات رایگان مهاجران دوش میگرفت. اما این تلاش‌ ها به نتیجه رسید و سال ۱۹۹۹ شرکت Compaq در معامله‌ ای زیپ‌تو را به ارزش ۳۴۱ میلیون دلار (بخشی نقد و بخشی به‌ صورت سهام) خریداری کرد. سهم ایلان از این معامله ۲۲ میلیون دلار بود؛ یعنی او پیش از رسیدن به ۳۰ سالگی میلیونر شده بود.

در همان سال ایلان ماسک با ۱۰ میلیون دلار از سرمایه‌ ای که به‌دست آورده بود، شرکت بانکداری آنلاین X.com را تأسیس کرد و یک سال بعد نیز کسب‌ و کار خود را با استارتاپ انتقال پولی Confinity ادغام کرد که از دل این همکاری، پی‌پال (PayPal) متولد شد.

پی‌پال

ماسک به‌ عنوان مدیرعامل شرکت جدیدالتأسیس پی‌پال منصوب شد، اما مدت زیادی در این مقام باقی نماند. او شدیداً تلاش کرد بنیان‌گذاران و مدیران پی‌پال را راضی کند سرورهای خود را از سیستم‌عامل رایگان یونیکس، به مایکروسافت ویندوز تغییر دهند و این جریان تا مشاجره‌ ی شدید ادامه یافت.

اواخر سال ۲۰۰۰، ایلان پس از مدت‌ ها به یک تعطیلات طولانی رفت. درحالیکه هواپیمای او هنوز در مسیر استرالیا در پرواز بود، هیئت‌مدیره او را سمت مدیرعاملی برکنار کرد و پیتر تیل را جای او نشاند.

ماسک با یادآوری نحوه‌ ی برکناری خود میگوید: «مشکل تعطیلات همین است!» اما اوضاع برای او بد پیش نرفته بود، چراکه همچنان بزرگترین سهام‌دار پی‌پال باقی ماند و جای خود را در هیئت‌ مدیره حفظ کرد. سال ۲۰۰۲ هنگامی‌ که eBay پی‌پال را به مبلغ ۱٫۵ میلیارد دلار خرید، ماسک با دارا بودن ۱۱٫۷ درصد از سهام شرکت، ۱۶۵ میلیون دلار را از آن خود کرد.

کمی بعد ماسک از تغییر نام ایکس دات کام به پی‌پال پشیمان شد و دامنه‌ ی مذکور را دوباره خرید و سال‌ ها آن را مانند یک معبد نگه داشت: یک صفحه‌ ی وب سفید که فقط حرف X با فونت کوچک بالای آن نوشته شده بود و ۲۰ سال بعد جای دامنه‌ ی اصلی توییتر را گرفت.

اسپیس ایکس: از فالکون ۱ تا اینسپریشن ۴

ایده‌ ی تأسیس موشک و ماهواره و ارسال حیوانات و گیاهان به فضا، پیش از فروش شرکت پی‌پال نیز در ذهن ایلان ماسک وجود داشت. او سال‌ های ۲۰۰۱ و ۲۰۰۲ دو بار به روسیه رفت تا موشک‌ های قدیمی و ازکارافتاده‌ ی این کشور را بخرد، ولی فروشندگان روسی هر واحد از این موشک‌ ها را بیش از ۸ میلیون دلار قیمت‌گذاری کردند.

ماسک به فکر افتاد که میتواند موشک‌های خودش را با هزینه‌ ی بسیار پایین‌ تری تولید کند. اما چیزی که او را مصمم و عصبانی کرد، این بود که یکی از طراحان راکت‌ های روسی، طی مشاجره‌ ای در مورد موشک‌ ها روی کفش او تف کرد.

تسلا

شرکت تسلا سال ۲۰۰۳ توسط دو کارآفرین آمریکایی به نام‌ های مارتین ابرهارد و مارک تارپنینگ، با هدف تولید خودروهای الکتریکی کارآمد و متعهد به محیط‌ زیست تأسیس شد. آنها به دنبال یک سرمایه‌ گذار بودند و توسط یک دوست مشترک به ایلان ماسک معرفی شدند.

ماسک حدود ۶٫۵ میلیون دلار روی تسلا سرمایه‌ گذاری کرد و به بزرگترین سهام‌دار و یکی از اعضای هیئت‌مدیره‌ ی این شرکت تبدیل شد.

پیش از تسلا در حدود یک قرن هیچ شرکت خودروسازی مشهوری وارد صنعت ماشین‌ های الکتریکی نشده بود

تسلا نیز مانند اسپیس ایکس روزهای سختی را گذراند و ماسک در حالی این شرکت را به سمت موفقیت رهبری کرد که حدود یک قرن، هیچ شرکت خودروسازی مشهوری وارد این صنعت نشده بود. سال ۲۰۰۶ ایلان ماسک در زمان معرفی رودستر گفته بود:

تا به امروز همه‌ ی اتومبیل‌ های برقی ناامیدکننده ظاهر شده بودند، ولی از امروز اوضاع فرق میکند، لعنت به نفت!

سال ۲۰۰۸ سال بحران‌ های مالی پیاپی بود. ماسک ۴۰ میلیون دلار از حساب شخصی خود، روی تسلا سرمایه‌ گذاری کرد و ۴۰ میلیون دلار دیگر نیز به این شرکت وام داد تا آن را از ورشکستگی نجات دهد. او بعدها این سال را بدترین دوران زندگی خود خواند و با این همه تقلا، اصلاً تصادفی نبود که سال ۲۰۰۹ به‌عنوان مدیرعامل این شرکت انتخاب شد.

استراتژی تسلا

استراتژی تسلا بر سه فاز اصلی توسعه یافت. فاز اول تولید خودروی اسپرت گران‌ قیمت در تعداد محدود (رودستر)، فاز دوم تولید خودروی میان‌رده با قیمت و تعداد متوسط (سدان S) و فاز سوم نیز عرضه‌ ی خودروی قیمت مناسب در مقیاس انبوه بود که از سال ۲۰۱۷ با معرفی مدل ۳ تسلا آغاز شد.

سهام تسلا سال ۲۰۱۰ عرضه‌ ی عمومی شد و ۲۵۶ میلیون دلار برای این شرکت به ارمغان آورد. بعد از شرکت فورد، تسلا دومین شرکت خودروسازی بود که سهام خود را به‌ صورت عمومی عرضه کرد؛ اما رابطه‌ی ایلان ماسک و سهام‌داران تسلا بارها به چالشی جدی تبدیل شد. او تنها طی یک سال سه بار ضرر مالی هنگفتی به تسلا وارد کرد.

ایلان ماسک در سال ۲۰۱۸ سه بار تسلا را به مرز ورشکستگی کشاند

سال ۲۰۱۸ ماسک در حساب توییتری خود به یک غواص بریتانیایی توهین کرد و پیرو آن نه‌ تنها با شکایت قانونی مواجه شد، بلکه سهام تسلا نیز به‌ شدت افت کرد و سهامداران را به شکوه واداشت.

سایبرتراک

سایبرتراک آخرین مشکل ادامه‌دار شرکت تسلا محسوب میشود. برخی می‌گویند ایده‌ ی اصلی طراحی این پیکاپ از ماشین «وت نلی» گرفته شده است. ماسک این خودرو را که در فیلم‌ های جیمزباند به‌ نمایش‌ درآمده بود، در یک مزایده به مبلغ عجیب یک میلیون دلار خریداری کرده بود.

سایبرتراک سال ۲۰۱۹ معرفی شد؛ اما تولید آن به‌علت پاندمی کرونا تا سال ۲۰۲۱ به تعویق افتاد. پس از آن نیز برنامه‌ های تولید و عرضه‌ ی واحدهای پیش‌فروش‌ شده‌ ی آن بارها با تأخیر مواجه شد و در نهایت مشکلات فنی مختلف نظیر عملکرد باتری، سیستم شارژ سریع و اخیراً نقص پدال ترمز، چالش‌ های زیادی برای تسلا ایجاد کرده است.

توییتر سابق و X کنونی

تصویری که بسیاری از مردم جهان در سال ۲۰۲۴ از ایلان ماسک دارند، تا حد زیادی به شخصیتی بستگی دارد که او طی سال‌های اخیر در توییتر از خود ثبت کرده است.

ایلان ماسک سال ۲۰۲۲ به فکر خریدن توییتر افتاد؛ درست پس از اینکه یکی از فرزندانش با مراجعه به دادگاه کالیفرنیا، خواهان تغییر نام خود و گسستن همه‌ ی روابطی شده بود که او را به پدرش وصل میکرد. ماسک از این واقعه عصبانی و اندوهگین شده بود و تقصیر را به گردن دبیرستان پروگرسیو فرزندش و «ویروس ذهنی ووک‌ ها» انداخته بود. بعد ناگهان تصمیم گرفت توییتر را بخرد و مجدداً گفت: «نمیتوانم بنشینم و هیچ‌کاری نکنم.»

معامله‌ ی خرید توییتر یک بار لغو شد، زیرا ماسک معتقد بود مدیران توییتر درمورد تعداد بات‌ های فعال این شبکه‌ ی اجتماعی به او دروغ میگویند. هنگامی‌ که مجدداً برای خرید توییتر دست‌ به‌ کار شد، نامه‌ ای برای هیئت‌ مدیره‌ ی این شرکت فرستاد که در آن نوشته بود:

من معتقدم آزادی بیان یک الزام اجتماعی برای دموکراسی کارآمد است؛ اما حالا میبینم توییتر در شکل فعلی‌ اش به این الزام اجتماعی عمل نمیکند و آینده‌ ی شکوفایی نخواهد داشت.

این حرف واقعیت نداشت. توییتر هرگز قرار نبود مکانی برای بیان دموکراتیک باشد و ایلان ماسک حتی علاقه‌ ای به قابلیت‌ های این شبکه‌ ی اجتماعی نداشت. جذابیت توییتر، پتانسیل پایه‌ ی کاربری آن بود.

تغییر لوگوی شرکت توییتر

ماسک لوگوی شرکت را تغییر داد، تیک آبی کاربران احراز هویت‌ شده را گرفت و واژه‌ ی توییت را به پست تبدیل کرد. سپس توییتر آبی (و بعد پریمیوم) را معرفی کرد و امکانات خاصی را برای کاربرانی که ماهانه برای اکانت خود پول پرداخت میکردند، درنظر گرفت.

توییتر خیلی زود به هرج‌ و مرج کشیده شد و کاربران نمی‌دانستند قرار است چه پست‌ هایی را در ستون عمومی خود ببینند، چون نظر ماسک دراین‌خصوص چندین‌ بار تغییر کرده بود. اما این فقط کاربران نبودند که از شرایط جدید شبکه‌ ی اجتماعی محبوب خود ناراضی بودند؛ اقدامات ماسک باعث شد برخی از شرکت‌ های بزرگ تبلیغ‌کننده در این شبکه‌ ی اجتماعی (مانند اپل، IBM و دیزنی) از ادامه‌ ی فعالیت در آن دست بکشند.

اقدامات ماسک باعث شد ارزش توییتر طی یک سال بیش از ۲۵ میلیارد دلار سقوط کند

اخراج کارمندان X

ماسک حدود ۸۰ درصد از کارمندان X را اخراج کرد و ممنوعیت ده‌ ها حساب کاربری منتسب به اخبار جعلی و پست‌ های تهدیدآمیز از جمله اکانت‌ های نئونازی‌ها را برداشت.

او که با شعار حمایت از آزادی بیان گفته بود امیدوار است منتقدانش در ایکس باقی بمانند، حساب کاربری چندین خبرنگار را تعلیق کرد. ظاهراً این خبرنگاران پست‌های ElonJet را بازنشر کرده بودند؛ اکانتی که در مورد جت شخصی ایلان ماسک مینوشت و تصویر دوستدارمحیط‌ زیستی وسیله‌ ی نقلیه‌ی این میلیاردر را زیر سؤال میبرد.

ماسک پلتفرمی را که ارزش بازار آن در سال ۲۰۲۲ حدود ۲۸ میلیارد دلار بود، با پیشنهاد ۴۴ میلیارد دلار تصاحب کرد؛ اما در پایان سال ۲۰۲۳ ارزش این شرکت تا ۱۵ میلیارد دلار سقوط کرده بود.

بیانیه‌ ی تایمز

بیایید بار دیگر به بیانیه‌ ی تایمز درمورد ایلان ماسک برگردیم. ما میتوانیم او را نابغه، افراطی، خیال‌ پرداز، صنعتگر، شومن یا غیرمبادی‌آداب بدانیم، ولی هیچ‌کس نمیتواند تأثیر عمیق او را بر پیشرفت بسیاری از فناوری‌ های دنیای امروز نفی کند.

بیوگرافی ایلان ماسک (Elon Musk) زندگی شخصی و کسب و کارها

درباره ایلان ماسک